Jak chronić rodzinę przed oszustwami wykorzystującymi sztuczną inteligencję

Telefon dzwoni, a po drugiej stronie słyszysz znajomy głos, który prosi o pilny przelew. „To ja, potrzebuję pieniędzy, nie mam czasu tłumaczyć”. Serce przyspiesza, a w głowie pojawia się pytanie, czy naprawdę rozmawiasz ze swoim bliskim. FBI ostrzega, że tego typu scenariusze są coraz częstsze, bo przestępcy korzystają z generatywnej sztucznej inteligencji, żeby oszukiwać na większą skalę i brzmieć bardziej wiarygodnie.

Co się właściwie dzieje

Nowoczesne modele potrafią naśladować ludzki głos z dużą precyzją. Dzięki temu oszuści mogą wygenerować wiadomość albo połączenie, w którym brzmią tak, jakby mówiła córka, matka czy pracownik banku. W przeszłości błędy językowe były sygnałem ostrzegawczym — dziś już nie. FBI podkreśla, że poprawna gramatyka i ortografia w wiadomościach oszustów stały się normą, bo tekst pisze model. Tradycyjne „czułe ucho” na literówki i dziwne sformułowania przestało wystarczać.

Co mówi FBI

Amerykańskie biuro śledcze (FBI IC3, komunikat I-120324-PSA, 3 grudnia 2024) wprost wymienia scenariusz: klonowanie głosu, żeby podszyć się pod członka rodziny w rzekomej nagłej sytuacji albo pod bank, w celu wyłudzenia danych i pieniędzy.

Zalecenie numer jeden dla rodzin brzmi: ustalcie tajne słowo lub frazę do potwierdzania tożsamości. Dalej: nie oddzwaniajcie na numer podany przez rozmówcę, tylko kontaktujcie się samodzielnie z instytucją; ograniczcie publiczną dostępność własnych zdjęć i nagrań głosu; nie wysyłajcie pieniędzy osobie znanej wyłącznie z internetu.

Czego nie mamy potwierdzonego

Nie ma tu polskich danych o skali oszustw z klonowaniem głosu ani liczb dotyczących strat finansowych seniorów w Polsce — te informacje nie były dostępne do weryfikacji na czas tego artykułu. Z tego samego powodu nie podajemy konkretnych numerów telefonów pomocowych: sprawdźcie aktualny numer infolinii swojego banku lub lokalnej policji bezpośrednio na ich stronie.

Rozmowa, którą trzeba odbyć

Nie zaczynaj od technologii. Zacznij od zasady, która działa niezależnie od techniki:

„Umówmy się na jedną rzecz. Jeśli kiedykolwiek zadzwoni ktoś moim głosem i będzie prosił o pieniądze albo o dane, rozłącz się i zadzwoń do mnie sama, na numer, który masz zapisany. Nie oddzwaniaj na ten, z którego dzwonili. Nie obrażę się, nawet jeśli to naprawdę będę ja.”

Potem ustalcie hasło. Ma być łatwe do zapamiętania i niemożliwe do odgadnięcia z internetu — nie imię psa z Facebooka, nie data urodzenia. Zapiszcie je na kartce, nie w telefonie.

Trzecia rzecz: zdanie, które kończy rozmowę. „Żaden bank ani policjant nie prosi o przelew na bezpieczne konto. Jeśli ktoś tak mówi, to jest oszustwo, nawet jeśli brzmi jak ktoś znajomy.”

Praktyka

1. Hasło rodzinne ustalone na żywo — nie przez telefon i nie w komunikatorze.
2. Zasada oddzwaniania na własny, zapisany numer, bez wyjątków.
3. Wspólne ustalenie, że nikt nikomu nie robi przelewów „pilnie, bo nie ma czasu tłumaczyć”.
4. Przy nastolatkach: rozmowa o tym, że rozmowa z chatbotem nie jest rozmową z przyjacielem, a to, co się tam wpisze, może zostać na serwerze.
5. Mniej publicznych nagrań głosu i wideo — zwłaszcza długich i wyraźnych.
6. Ustalcie jedną osobę w rodzinie, do której dzwoni się „na drugie zdanie”, gdy coś wygląda dziwnie. Samotna decyzja pod presją jest zawsze gorsza.

Test na 5 minut

Zadzwoń dziś do rodzica albo dziadka i ustalcie hasło. Jedna rozmowa, która zamyka najczęstszy scenariusz oszustwa w tej grupie wiekowej.

Źródła

• FBI IC3, komunikat I-120324-PSA, 3 grudnia 2024, ostrzeżenie o wykorzystaniu generatywnej AI do oszustw — https://www.ic3.gov/PSA/2024/PSA241203

Ten artykuł jest częścią serii „Bezpieczne używanie AI” na barnabaai.com.